رمزگشایی از اصل بنیادین نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال‌احمر/ اصل بی طرفی- بخش اول

آیا تاکنون به دلیل حمایت و جانبداری از طرف مقابل شما، حقی از شما ضایع شده است؟

اجازه دهید ابتدا به این سؤال بسیار ساده و درعین‌حال بااهمیت پاسخ دهیم. فرض کنید؛ بین شما و خواهر و برادرتان اختلافی پیش‌آمده و پدر و مادرتان از خواهر و یا برادر‌تان حمایت کنند. تصور کنید؛ همکلاسی‌تان دفتر یا کتاب شما را در مدرسه برداشته است و مدیر و معلمان از دانش‌آموز خاطی جانب‌داری کنند.

 

تصور کنید؛ شما در امتحانات دانشگاه نمره خیلی خوبی گرفته‌اید ولی استاد دانشگاه به دلیل‌گرایش‌های ملی، مذهبی یا سیاسی حق شما را از بین برده است.فرض کنید؛ قاضی یک دادگاه از طرف مقابل دعوی شما به‌صورت علنی طرفداری می‌کند. در چنین وضعیتی چه احساسی خواهید داشت؟!

شاید شما آرزو می‌کردید که پدر و مادرها در منزل، معلمان و اساتید در مدارس و دانشگاه‌ها، مدیران در دستگاه‌ها دولتی و غیردولتی و قضات در دادگاه‌ها،با رعایت اصل بی‌طرفی قضاوتشان عادلانه می‌شد. آنگاه در تمام موارد بالا هیچ حقی از هیچ‌کس ضایع نمی‌شد.

بنابراین اگر خواهان تحقق عدالت در تمام امورات زندگی فردی و اجتماعی و کاری هستیم باید از هریک از طرفین دعوی، حمایت و جانب‌داری نکنیم.به‌عبارتی‌دیگر هرگونه حمایت و جانب‌داری کردن مذهبی،سیاسی و نظامی با اصل بی‌طرفی نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال‌احمر مغایرت دارد.

قبل‌تر بیان کردیم که در زمان جاهلیت اگر فردی از هر طایفه‌ای با هر فرد یا افرادی از طایفه دیگر، درگیر می‌شدند، افراد آن طایفه بدون چون‌وچرا از فرد یا افراد طایفه‌شان حمایت کرده و در بسیاری از موارد به جنگ و خون‌ریزی می‌انجامید. در حقیقت حمایت‌های جانب‌دارانه به قضاوت ناعادلانه منجر می‌شوددرنتیجه بی‌عدالتی رواج می‌یابد و هیچ‌گاه حق به صاحب حق نمی‌رسید.

دین مبین اسلام بر این‌گونه حمایت‌ها و قضاوت‌های ‌ناعادلانه خط بطلان کشیده است. مصادیق بی‌شماری در سیره پیامبر اسلام (ص) و احادیث و روایت اهل‌بیت عصمت و طهارت (ع) وجود دارد که آن بزرگواران اصل بی‌طرفی را برای تحقق عدالت به رسمیت شناخته‌اند.به‌عنوان نمونه از نگاه اسلام، قاضی باید در طول رسیدگی، در رفتار خود با طرف‌های دعوا، بی‌طرفی را رعایت کرده و از رفتارهای شبهه انگیز و اقداماتی که برخلاف حق بوده و موجب تقویت یک‌طرف و تضعیف موقعیت طرف دیگر شود، خودداری کند.اصل بی‌طرفی یکی ازاصول اساسی برای مراجع قضایی در سطوح ملی و بین‌المللی است.

اصل بی‌طرفی در اسلام از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است تا جایی که امیرالمؤمنین علی(علیه‌السلام)در زمان حکومت خویش، قضاتی که این اصل را مراعات نمی‌کردند؛ شدید مورد عتاب خویش قرار می‌دادند.

به‌طور حتم داستان دزدیده شدن زره حضرت علی (ع) را در کتاب داستان راستان شهید مطهری خوانده  یاشنیده‌اید. در این داستان شهید مطهری نقل می‌کند که در زمان خلافت علی (ع) در کوفه،زره آن حضرت گم شد.

پس‏ از مدتی در نزدیک مرد مسیحی پیداشد. علی (ع) او را به محضر قاضی برد و اقامه دعوی کرد. قاضی به دلیل اینکه مولا علی شاهدی نداشت به نفع مرد مسیحی حکم کرد. او هم‏ زره را برداشت و پس‌ازآنکه‏ چند قدمی را پیمود؛ برگشت و اقرار کرد که زره از آن علی(ع) است.

مرد مسیحی آن‌قدر تحت تأثیر رفتار انسانی، اسوه عدل و عدالت قرار می‌گیرد که مسلمان شده و با شوق و ایمان در زیر پرچم مرد عدالت در جنگ نهروان می‏جنگد.در این روایت مولا علی(ع) اجازه نمی‌دهد که قاضی به احترام خلیفه مسلمین از جایش بلند شود. قاضی نیز با رعایت اصل بی‌طرفی، به نفع مرد مسیحی حکم صادر می‌کند.

در دنیای امروز اصل بی‌طرفی یک اصل جهانی است و این اصل به یکی از موضوعات بسیار مهم در عرصه بشردوستی به‌ویژه در زمان جنگ و مخاصمه بین دویا چند کشور دارای کاربرد استراتژیک است.

درمقاله پیش رو قصد داریم تا ابتدا از طریق مستندات بین‌المللی از قبیل کنوانسیون چهارجانبه ژنو، اعلامیه حقوق بشر و منشور سازمان ملل متحد ضرورت اقدامات بی‌طرفانه و بدون غرض سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی را بیان کرده و سپس تلاش می‌کنیم، اصل بی‌طرفی که سومین اصل از اصول بنیادین نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال‌احمر است را تبیین کنیم.

مستندات بین‌المللی

۱-ایده اولیه نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال‌احمر در سال۱۸۶۲ مطرح شد و اولین کمیته بین‌المللی صلیب سرخ ICRC در۲۳ اکتبر ۱۸۶۳ با نمایندگان ۱۶ کشور با شعار«نیکوکاری در زمان جنگ» در ژنوسوسیس تأسیس شد.

اساس اقدامات کمیته از اولین روزهای تأسیس بر پایه اصول انسانیت، بی‌طرفی و بی‌غرضی استواراست. طبق کنوانسیون چهارجانبه ژنو کمیته موظف است تا به نیازمندان در شرایط جنگی، خدمات بشردوستانه بدون تبعیض و بی‌طرفانه ارائه کند.

۲-اعلامیه جهانی حقوق بشردر تاریخ ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸برای اولین بارحقوقی که تمام انسان‌ها مستحق آن هستند را با تأکیدبر اصل بی‌طرفی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در پاریس به تصویب رساند.

۳ -منشور سازمان ملل متحد نیز در ۲۶ ژوئن ۱۹۴۵در سانفرانسیسکو در پایان کنفرانس ملل متحدبه امضای ۵۱ کشور تصویب و آن را در ۲۴ اکتبر ۱۹۴۵لازم‌الاجرا کرد.

طبق منشور، تمام دستگاه‌ها و نهادهای این سازمان جهانی از قبیل شورای امنیت UNCS، سازمان بین‌المللی انرژی اتمی(AIEA)، کمیساریای عالی پناهندگان UNCHR، سازمان بهداشت جهانی WHO، بانک جهانی یاصندوق بین‌المللی پول IMF، صندوق کودکان سازمان ملل متحد UNICEF، سازمان تربیتی علمی فرهنگی ملل متحد UNESCO،صندوق مرکزی واکنش سریع سازمان ملل CERE (برای کمک به قحطی‌زدگان شاخ آفریقا)، مرکز بین‌المللی برای حل و فصل منازعات سرمایه‌گذاری (ICSID)و دیگر سازمان‌های وابسته را موظف کرده است تا نه‌تنهانسبت به اصل بی‌طرفی متعهد باشند، بلکه تمامی اقداماتشان براساس اصول بی‌طرفی و بی‌غرضی استوار باشد تاجایی‌که هدف ازتأسیس ICC به‌عنوان یک ‌نهاد قضایی این است که در حوزه حمایت از حقوق بشر به جرائمی مثل جنایت علیه بشریت و جنایات جنگی،با رعایت اصل بی‌طرفی رسیدگی کند.

بنابراین تمام دستگاه‌های بین‌المللی به‌ویژه صلیب سرخ و هلال‌احمر و تمام فعلان حقوق بشری نه‌تنها اصل بی‌طرفی را به رسمیت شناخته‌اند، بلکه این اصل به‌عنوان یک اصل انکارناپذیر و لازم‌الاجرا است.

به‌عنوان‌مثال:اقدامات شورای امنیت نیز طبق منشور سازمان ملل بر پایه ۳ اصل اساسی به شرح زیر بناشده است.

۱- اصل توافقی بودن عملیات

۲- اصل بی‌طرفی در اجرای عملیات

۳- اصل عدم توسل به زورجز در حالت دفاع مشروع

در حقیقت اصل بی‌طرفی،یکی از اصول اساسی و بنیادین منشور در اجرای عملیات حفظ صلح و اقدامات بشردوستانه محسوب می‌شود.

شورای امنیت موظف است تا اقدامات جمعی و غیر قهری برای حفظ صلح وامنیت بین‌المللی را با همکاری کشورهای بی‌طرف محقق کند. حافظان صلح بایدطبق اصل بی‌طرفی بدون حمایت یا جانب‌داری از یکی از طرفین اختلاف و همچنین با رعایت اصل عدم مداخله درامور داخلی کشورها اقدامات حفظ صلح را انجام دهند.

افراد نظامی و غیرنظامی شرکت‌کننده در عملیات حفظ صلح،به دلیل رعایت اصل بی‌طرفی است که از مصونیت‌ها و مزایای مواد ۱۰۴ و ۱۰۵ منشوربرخوردار هستند. تا جایی که هیچ‌یک از کشورهای متخاصم حق حمله به نیروهای حافظین صلح را ندارند.

با توجه به مستندات مذکور شاید بپرسید:

۱ -آیا سازمان ملل متحد و دیگر سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی به اصل بی‌طرفی متعهد و پایبند هستند؟

۲ -مهم‌ترین چالش‌سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی برای عملیاتی کردن اصل بی‌طرفی چیست؟

۳ -چرا باید صلیب سرخ و هلال‌احمر در تمام فعالیت‌های بشردوستانه بی‌طرف باشند؟

در پاسخ به سؤال اول و دوم باید بگوییم متأسفانه کشورهایی که در سازمان ملل حق وتو دارند توانسته‌اند بانفوذ سیاسی در ارکان این سازمان بین‌المللی بارها اصل بی‌طرفی را نقض کنند. بنابراین سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی در عرصه بشردوستی موظف هستند با تمام توان از نفوذ سیاسی و همه‌جانبه قدرت‌ها به درون این سازمان‌ها ضمن پیشگیری مقابله کنند.

اجازه دهید برای روشن شدن اهمیت پایبندی سازمان‌های بین‌المللی به اصول بی‌طرفی یک مثال عینی در مورد پرونده هسته ایران و پیامدهای نقض عدم اصل بی‌طرفی توسط آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به دلیل نفوذ ساسی قدرت‌های بزرگ بزنیم.

سازمان بین‌المللی انرژی اتمی(AIEA)پس از جنگ جهانی دوم اجلاس مرکب از ۸۲کشور در سازمان ملل تشکیل و اساسنامه آژانس باهدف متوقف کردن مسابقه تسلیحاتی و خلع سلاح هسته‌ای تصویب شد که درنهایت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در ۲۹ ژوئن ۱۹۵۶ رسماً اعلام موجودیت کرد و ۱۶۴ کشور عضویت آن را پذیرفته‌اند.

سازمان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی AIEA 13 سال قبل بدون رعایتاصل بی‌طرفی گزارشی را به شورای حکام اقدام ارائه کرد و درنتیجه شورای حکام از آن زمان تاکنون با نقض آشکار اصل بی‌طرفی و مواد ۲ و ۳ اساسنامه‌ی آژانس و مواد ۳ و۴ معاهده‌ منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای وحق استفاده صلح‌آمیز کشورها، ۱۰ قطعنامه ناعادلانه را علیه کشور ایران صادر کرد.

اصل بی‌طرفی یکی از اصول بنیادین هلال‌احمر است و هیچ‌گاه نباید فعالیت‌هایمان با اصول و اهداف و اساسنامه هلال‌احمرمغایرت داشته باشدچراکه نقض اصل بی‌طرفی یعنی؛

۱ -گسترش بی‌عدالتی در بین جوامع بشری

۲ -تحقق نیافتن صلح عادلانه و پایدار در جهان

۳  – به خطر افتاده جان و سلامت انسان‌ها

۵ -دسترسی نداشتن نیازمندان به خدمات بشردوستانه هلال‌احمر و افزایش آلام بشری

اما برای پاسخ دقیق‌‌تر به سؤال سوم ابتدا باید از اصل بی‌طرفی رمزگشایی کنیم.

 

اصل بی‌طرفی (NEUTRALITY) چیست؟

برای واژه بی‌طرفی معانی متفاوت و بسیاری وجود‌دارد. بی‌طرفی در لغت نامه دهخدا به معنی: حزب بی‌طرف، ائتلاف کشورها یا احزاب بی‌طرف، بی‌طرفی مسلحانه، بی‌طرفی کشورهای بی‌طرف، مصلح و میاندار،واسطه سازش و ایجاد تفاهم، آشتی دهنده، اصلاح دهنده، مصلح در میان دو کس یا دو گروهاما در فرهنگ انگلیسی کلمه‌ی “بی‌طرف” (neutral) از کلمه لاتین (neuter) می‌آید که به معنی نزدیک‌ یکی از دو چیز است.

در‌این معنی بی‌طرف کسی است که در مخاصمه از هیچ یک از طرفین مخاصمه جانبداری نکند.

اصل بی‌طرفی از نگاه صلیب سرخ و هلال‌احمر یعنی: به منظور بهره‌بردن از اطمینان همگانی، نهضت در درگیری‌ها از هیچ طرفی جانبداری نمی‌کند و در هیچ زمانی در مناقشه‌های سیاسی، نژادی، مذهبی و یا ایدئولوژی شرکت نخواهد کرد.

با کمی تامل متوجه می‌شویم که اعتماد همگانی، بی‌طرفی در مناقشه‌های سیاسی، نژادی یا مذهبی از ارزش‌های اصل بی‌طرفی بوده و هرگونه حمایت و جانبداری کردن در هر شرایط و در هر زمانی با اصل بی‌طرفی مغایرت دارد چون صلیب سرخ و هلال‌احمر در تمام دوران‌ها و زمان‌ها در هر نوع مناقشه و درگیری سیاسی، نژادی و ایدئولوژیکی اعلام بی‌طرفی همیشگی کرده است.

بنابراین با استناد به برخی از اسناد بالادستی صلیب سرخ و هلال‌احمر، ارزش‌های اصل بی‌طرفی را به صورت اجمال و در چهار بخش به شرح زیر توضیح می‌دهیم.

الف) اعتماد  همگانی

اعتماد همگانی برای صلیب سرخ و هلال‌احمر از اهمیت زیادی برخوردار بوده و الزامی ‌است؛ بدون اعتماد همگانی طولی نخواهد کشید که جمعیت‌های ملی از سپردن موقوفات عام‌المنفعه نیکوکاران محروم شده و بتدریج کمک‌های خیرخواهانه مردم روز به روز کاهش ‌یابد و هلال‌احمر وجوهات کمتری دریافت ‌کند.

هلال‌احمر نبایدبرای افزایش اعتماد همگانی جمعیت‌های ملی‌ یا اعضای وابسته به آن، درگیر مباحث و منازعات‌ ایدئولوژیکی و مناقشات سیاسی شوند چرا که هلال‌احمر نخواهد توانست از اعتبار جهانی خود در میان دو طرف بحث دفاع کند و در مواقع بحران اجازه نخواهد‌ یافت تا فعالیت‌های بشردوستانه‌اش را در جبهه هر دو رقیب به آسیب دیدگان برساند.

ب) بی‌طرفی نظامی

صلیب سرخ و هلال‌احمر نباید از نبردهای مسلحانه از هر نوعی که باشد حمایت یا جانبداری کند.

بر طبق پیمان ژنو، افرادی که از مجروحان و بیماران مراقبت می‌کنند و ممکن است متعلق به گروه پزشکی ارتش‌ یا جمعیت ملی صلیب سرخ و هلال‌احمر باشند، در میدان جنگ تحت حفاظت هستند.

چنین نیروهایی باید مورد احترام کشورهای درگیر جنگ بوده و از ‌ امنیت کامل برخوردار باشند؛ هیچ کشوری حق ندارد به آمبولانس‌ها و بیمارستان‌های صلیب سرخ و هلال‌احمر حمله کند یا هدف بگیرد. بدیهی است که چنین نیروهایی باید در عملیات جنگی از هرگونه مداخله مستقیم ‌یا غیرمستقیم خودداری کنند.

‌این افراد باید بااعتقاد قلبی و عزم راسخ بکوشند تا به عنوان انسان‌های بی‌طرف حتی به دشمن هم به چشم بی‌طرفی نگاه کنند.

در مقابل بواسطه عدم حمایت، جانبداری و مداخله در درگیری‌ها، طبق متن پیمان ژنو، هیچکدام از قدرت‌ها در سطوح ملی و بین‌الملی نباید هیچ‌گونه مانعی بر سر راه فعالیت‌های بشردوستانه و امدادی صلیب سرخ و هلال‌احمر‌ایجاد کنند، هیچ قدرتی نمی‌تواند از ارسال کمک بشردوستانه برای نجات جان انسان‌ها جلوگیری کند و هلال‌احمر نیز هرگز نباید در درگیری‌ها مداخله ‌یا از قانون و اصل بی‌طرفی تخطی کند.

چرا که اگر صلیب سرخ و هلال‌احمر بی‌طرف نباشد هیچ کشوری حاضر نمی‌شود میانجی‌گری و پیشنهاد آتش‌بس هلال‌احمر را بپذیرد.

اگر بی‌طرف نباشیم کشورهای درگیر جنگ نمی‌پذیرند سازمانی به اسم ارائه خدمات بشردوستانه با امنیت کامل بیاید و از یکی از کشورهای متخاصم حمایت کند. اگر بی‌طرف نباشند کشورهای متخاصم نیروهای امدادی، امکانات و تجهیزات را هدف قرار می‌دهند و اجازه نمی‌دهند تا کمک‌های بشردوستانه برای نجات جان هزاران و حتی میلیون‌ها زن و کودک بی‌گناه ارسال شود.

ج) بی‌طرفی‌ایدئولوژیکی

بیانیه تکلیف می‌کند که صلیب سرخ و هلال‌احمر در هیچ زمانی نباید در جدال‌های سیاسی، نژادی، مذهبی ‌یا ‌ایدئولوژیکی شرکت کند. بی‌طرفی ایدئولوژیکی دومین مفهوم از اصل بی‌طرفی است. اصطلاحی که برای تبیین بی‌طرفی ایدئولوژیکی بکارمی‌رود این که کل صلیب سرخ و هلال‌احمر باید با حفظ احترام برای هر مذهبی و ایدئولوژی، فاصله‌ای که بین خودش و جدال‌هایی که برای او نامناسب هستند را حفظ کند و از هر رفتاری که باعث افت شخصیت جهانی او می‌شوند، به شدت پرهیز کند.

بیانیه درباره بی‌طرفی مذهبی‌ بیان می‌کند؛ از بدو تولد، هرچند مؤسسان صلیب سرخ و هلال‌احمر روح مسیحیت را مهمترین انگیزه جهت تأسیس‌ یک سازمان بشردوستانه قائل هستند، اما این سازمان برای جهانی شدن باید صرفاً یک سازمان بدون گرایش به هر یک از مذاهب باشد.

از آنجایی که این نهاد باید در ماهیت خود جهانی باشد، علامت صلیب سرخ و هلال‌احمربر ‌یک زمینه سفید فاقد هرگونه نشان مذهبی‌است.

صلیب سرخ و هلال‌احمرطبق اصل انسانیت به نیازهای تمام انسان‌ها پاسخ می‌دهد و باید مطابق با اصولی که در سطح جهان‌ پذیرفته شده است بویژه اصول بی‌طرفی و بی‌غرضی فعالیت کند.

بدون تردید در دنیای امروز هلال‌احمر در اذهان عمومی خود را در جایگاه پیشتاز انسانیت قرار داده است. بنابراین بی‌طرفی صلیب سرخ و هلال‌احمر، نشانه متانت، آرامش و بی‌طرفی معید وفاداری به آرمان‌های اصول بنیادین است.

اگر هلال‌احمر هر‌ایدئولوژی را به خود ضمیمه کند، فعالیت‌هایش در عرصه بین‌المللی مورد قبول دیگر ایدئولوژی‌ها نباشد همین امر سبب می‌شود تا آزادی فعالیت‌هایش تقلیل یافته و با تنزل اعتماد همگانی ممکن است از میزان عینی بودن اقداماتش کاسته شود.

بی‌طرفی مسیری به سمت تسکین عادلانه آلام بشری و برقرای دوستی و ترویج صلح جهانی است. این ارزش همان ارزشی است که تمام ادیان الهی با آن موافق بوده و برای تحقق آن می‌کوشند.

د) بی‌طرفی‌ سیاسی

به ندرت پیش می‌آید که در‌یک مناقشه سیاسی، مذهبی و نژادی ‌یک طرف کاملاً برحق و طرف دیگر کاملاً در اشتباه باشد. انسان‌ها در نهایت به بیهودگی دلایلی که عموماً ملت‌ها برای شروع جنگ بر ضد‌یکدیگر به آنها متوسل می‌شوند، پی خواهد برد. هلال‌احمر چون نمی‌تواند نسبت به درد و رنج آلام بشری بی‌تفاوت باشد؛ اعلام بی‌طرفی کرده است.

صلیب سرخ و هلال‌احمر باید از سیاست و سیاسی کاری محفوظ و به دور باشد چرا که سیاست برای نهضت مسموم کننده خواهد بود و حیات آنها را تهدید خواهد کرد.

امروزه سیاست‌زدگی بدون شک باعث می‌شود که صلیب سرخ و هلال‌احمر در معرض خطرات بزرگتری چون نفوذ سیاسی قدرت‌ها و حاکمان به درون هلال‌احمر ونقض اصول بنیادین توسط سیاستمداران مکار قرار بگیرد.

آنگاه در دنیا زر و زور و تزویر قدرت‌ها و سیاستمداران نخواهد توانست، جان انسان‌های بی‌گناه و مظلوم را با رعایت اصول بی‌طرفی و بی‌غرضی در صحنه‌های کارزار جنگ و درگیری‌ها و مناقشات سیاسی، نژادی و مذهبی نجات دهد.

هلال‌احمر نمی‌تواند بشردوستی را قربانی گرایشات سیاسی قدرت‌ها در سطوح ملی و بین‌المللی کند. صلیب سرخ و هلال‌احمر جریانی است که منحصراً به انجام فعالیت‌های بشردوستانه می‌پردازد و برای ارتقای درک متقابل و حسن نیت در میان ملت‌ها، طبق اصل انسانیت و بی‌غرضی به هر انسانی از هر کشوری با هر گرایش سیاسی کمک می‌کند.

برخی مکاتب فکری عقیده دارند که هر چیزی، در هستی‌یک ملت‌یا حتی‌یک فرد، وابسته به نیازهای سیاسی‌ یا ‌ایدئولوژیکی است. صلیب سرخ از‌این فشارها مستثنی نیست و هر روز فشارهای سیاسی، برای وارد کردن هلال‌احمر به حوزه‌ سیاست، بیشتر و بیشتر می‌شود. بنابراین، باید با تمام قوا در مقابل‌این روند مقاومت کند.

صلیب سرخ و هلال‌احمر باید ‌این نکته را برای سیاستمداران روشن کند که جهان امروز در سرتاسر جهان هر روز بیشتر و بیشتر به سمت سیاسی‌شدن می‌روند، ‌اما این سازمان‌ یک استثنا است.

ما قصد نداریم به‌این وسیله القاء کنیم که سیاست به ذات شیطان است. دیپلماسی ارزش ذاتی خودش را‌دارد، به حدی که در استقرار نظم که به سود تعداد زیادی از مردم است، با قرار دادن قدرت در دست‌های عدالت، شرکت ‌دارد و برای رسیدن به کمال انسانی در جهت رعایت اصول بی‌طرفی و بی‌غرضی در جهان تلاش می‌کند.

اما دنیای دیپلماسی سیاسی با تنازع و کشمکش مشخص می‌شود که این رسیدن به سطحی از بی‌رحمی‌است؛ در ‌این زمینه منازعه نه تنها بر سر منافع رقیب، که حتی بر سر منافع طرفداران نیز جریان‌دارد، فرقی نمی‌کند که آنها در چه طرفی از منازعه هستند.

صلیب سرخ و هلال‌احمر نمی‌تواند در‌این آشفتگی وحشیانه سیاستمداران اصول انسانی خود را تنزل دهد.

بنابراین هلال‌احمر با دوری از منازعات سیاسی قصد‌ دارد وظایف بشردوستی را انجام دهد که تقریباً به اتفاق آرای تمام جوامع بشری مورد حمایت قرار گرفته است. اگر کسی صلیب سرخ و هلال‌احمر را با‌ یک معمای مخرب و شناخته شده با ‌این عبارت “هر کسی که با من نباشد، علیه من است” معرفی کند، صلیب سرخ و هلال‌احمر همواره می‌تواند با‌این جمله پاسخ بدهد “من با تمام کسانی هستم که رنج برده‌اند، و همین کافی است”.

بنابراین با توجه به آموزه‌های اصل بی‌طرفی مهمترین کاربرد این اصل استراتژیک و بسیار مهم به شرح زیر است.

کسب اعتماد همگانی و بهره‌برداری از آن در بین جوامع بشری

میانجی‌گری در بین کشورهای درگیر جنگ

متقاعد ساختن طرف‌های متخاصم به پذیرش آتش‌بس

ایجاد فضای امن برای نیروها و تجهیزات صلیب سرخ و هلال‌احمر در جهت رساندن کمک‌های بشردوستانه به انسان‌های نیازمند و آسیب دیدگان

جلوگیری از استفاده سلاح‌های غیرمتعارف توسط کشور های درگیر جنگ

حال مهمترین سؤال اینست که چگونه اصل بی‌طرفی را عملیاتی کنیم؟

حقیقت این است که اصل بی‌طرفی فی‌نفسه در ذات خود هیچ ارزشی ندارد. زمانی این اصل دارای ارزش الهی، انسانی واخلاقی می‌شود که عملیاتی شود. متأسفانه هنوز بعضی‌ها اصل بی‌طرفی را با اصل بی‌غرضی اشتباه می‌گیرند و هنوز خیلی‌ها بی‌طرفی را مثل بی‌غرضی، خوب درک نکرده‌اند و چه بسا با آن مخالفت می‌کنند.

چون تعداد زیادی از انسان‌ها عادت کرده‌اند که بدون مراجعه به ارزش‌های الهی و ملاک‌های ارزش‌گذاری شده‌ جهانی، قضاوت و جانبداری کنند. این انسان‌ها براین باورند که اعتقادات و باورهای آن‌ها تنها دلیل موجه برای سرپیچی از اصل بی‌طرفی است.

این انسان‌ها هنوز درک نکرده‌اند که عدم توجه به اصل بی‌طرفی به معنی توهین به حقیقت بشردوستی و ترویج بی‌عدالتی در جهان و محروم کردن میلیون‌ها انسان بی‌گناه از کمک‌های بشردوستانه است.

اولین گام برای عملیاتی کردن اصل بی‌طرفی این است که همگان ارزش‌های اصل بی‌طرفی و کاربردهای آن را به خوبی درک کنند. به همین منظور باید آموزش اصول در راس برنامه‌های آموزشی هلال‌احمر، سازمان جوانان به عنوان درگه ورودی جمعیت بویژه معاونت آموزش و مؤسسه علمی کاربردی هلال قرار گیرد. امری که تاکنون از آن غفلت کرده‌ایم.

در گام دوم همه‌ دست‌اندرکاران نهضت اعم از مدیران، پرسنل و اعضای وابسته به کمیته بین‌المللی صلیب سرخ، فدراسیون جمعیت‌های ملی بویژه جوانان موظفند ابتدا با نوعی عزم راسخ و همگانی، اصول اساسی نهضت بویژه اصول بی‌طرفی و بی‌غرضی را در وهله اول در درون ساختار و نظام تصمیم‌گیری‌های جمعیت‌های ملی اجرا کنند.

سپس خواهند توانست در مأموریت‌های بشردوستانه به انسان‌های دردمند با پایبندی و وفاداری به اصل بی‌طرفی موفق عمل کنند.

در گام سوم وقتی عملکرد هلال‌احمر در شرایط خاص مورد ارزیابی‌ قرار ‌می‌گیرد نباید مدیران، کارشناسان و اعضا وابسته به هلال‌احمر با اصول اساسی نهضت مغایرت داشته باشند.

البته صلیب سرخ و هلال‌احمر بدون تردید در بین دیگر نهادهای بین‌المللی از اعتبار بسیار بالاتری قرار دارد و می‌توانیم بگوییم که این نهاد مردمی در عرصه بشردوستی در زمره بی‌طرف‌ترین نهادهای بین‌المللی قرار دارد.

تقوای فردی و گروهی گام چهارم است در این مرحله بی‌طرفی نیازمند پرهیزگاری و نوعی خودداری از دخالت دادن تعصبات مذهبی، سیاسی و نژادی در فعالیت‌های بشردوستانه بخصوص عزل و نصب‌های مدیران است؛ برای رسیدن به ‌این هدف باید از تصمیم‌گیری‌های ناشی از تعصب و احساس پرهیز شود بدون شک باید شکلی از انضباط سازمانی برپایه ارزش‌های اصول بنیادین به خود تحمیل شود، اصل بی‌طرفی ترمزی برای جلوگیری از بی‌عدالتی و قضاوت‌های ناعادلانه است.

 

نوشته نادر گلستانی، کارشناس و مدرس اصول بشردوستانه هلال‌احمر

منبع: نشریه ماه نو