گفت‌وگو با روانشناس و عضو داوطلب تیم مداخله روانی اجتماعی در بلایا(سحر)؛ «جوانان» سرمایه‌های اجتماعی‌اند

براساس نتایج سرشماری ترکیب جمعیت ایران در ‌سال١٣٩٠ کودکان و نوجوانان (زیر ١٥سال) ٢٣,٤‌درصد معادل ١٧.٥‌میلیون نفر، جوانان (١٥تا ٢٩ساله) ٣١.٥‌ درصد معادل ٢٣.٧‌میلیون نفر بوده است. این آمارها می‌گویند: «بیش از ٤٠‌ میلیون نفر از جمعیت کشور را جوانان و نوجوانان و کودکان تشکیل داده‌اند؛ جمعیتی که می‌تواند به‌عنوان سرمایه اجتماعی مولد برای توسعه کشور باشد.»

به گزارش روابط عمومی سازمان جوانان جمعیت هلال احمر به نقل از شهروند؛ در گفت‌وگو با «حسین ملکی»، روانشناس و عضو داوطلب تیم مداخله روانی اجتماعی در بلایا هلال‌احمر به بررسی این موضوع پرداخته‌ایم.

اگر موافق هستید برای شروع در مورد نقشی که جوانان می‌توانند به‌عنوان سرمایه‌های اجتماعی در توسعه کشور داشته باشند، صحبت کنیم.
بزرگترین سرمایه هر کشور نیروی انسانی آن است که مهمترین بخش آن را در بین جوانان و به‌خصوص دانش‌آموزان و دانشجویان می‌توان یافت. گردش چرخ‌های عظیم صنایع سنگین، استخراج ذخایر طبیعی در اعماق معادن، عمران و آبادی و دفاع از مرزها و حفظ استقلال و امنیت هر کشور و نیز پرداختن به مسائل گوناگون هنری، آموزشی و تعلیم‌وتربیت، با دست توانا و قدرتمند نیروی‌های جوان انجام می‌گیرد که در همه کشورها، آثار پرارج فعالیت آنان در تمامی مظاهر زندگی آشکار است.

از این ظرفیت اجتماعی به چه نحوی می‌توانیم استفاده کنیم؟
با توجه به این‌که دورنمای زندگی آینده انسان را می‌توان براساس عملکرد او در دوره کودکی تا جوانی پیش‏بینی کرد، از این‌رو، برنامه‌‏سازان فرهنگی، آموزشی و خدماتی کشور باید طرح‌ها و برنامه‌های کاربردی و منسجمی برای ارایه آموزش‌های فردی و اجتماعی لازم به این قشر از جامعه را داشته باشند. سازمان‌های دولتی و مردم‌نهاد بسیاری جهت غنی‌سازی اوقات‌فراغت گروه های مختلف جامعه به‌ویژه در فصل تابستان فعالیت می‌کنند که از مهمترین آنها سازمان جوانان هلال‌احمر است که برنامه‌های آموزشی و فرهنگی داوطلبانه برای مخاطبان خود در نظر دارد. باید بدانیم جوانان سرمایه‌های اجتماعی هستند، نه «تهدید». نگذاریم  نیروی جوانی که سرمایه اجتماعی است، به خطر بیفتد. جمعیت هلال‌احمر یا هر سازمان مردم‌نهادی می‌تواند یک پناهگاه امن برای جوانان در برابر آسیب‌های اجتماعی باشد.

به سازمان جوانان اشاره داشتید؛ این سازمان چه نقشی می‌تواند داشته باشد؟
سازمان جوانان هلال‌احمر به‌عنوان یک نهاد عام‌المنفعه و خدمت‌رسان، در جهت ارتقای سطح فرهنگی، اجتماعی و پرورشی جوانان، سالانه خدماتی را در قالب برگزاری کلاس‌های اوقات فراغت و اردوهای فرهنگی برگزار می‌کند. بنابراین، محتوای کلاس‌های برگزارشده توسط این نهاد، میزان گرایش عموم جامعه به‌ویژه دانش‌آموزان و دانشجویان به این کلاس‌ها و میزان بهره‌وری این کلاس‌ها نسبت به هزینه‌های مادی و معنوی که برای آنها می‌شود، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

برنامه‌های سازمان جوانان بیشتر می‌تواند در چه زمینه‌هایی موجب افزایش رشد و مهارت جوانان شود؟
غنی‌سازی اوقات فراغت موجب ابراز وجود و شکوفایی فردی می‌شود و در آموزه‌های دین مبین اسلام تاکید بر «پربار کردن» اوقات فراغت شده است، نه «پر کردن» آن. امام حسن(ع) در پاسخ به سوال پدر بزرگوارشان که پرسید: «دوراندیشی چیست؟» فرمود:  «ان تنتظر فرصتک و تعاجل ما أمکنک؛ [دور اندیشی این است که] رسیدن اوقات فراغت را انتظار بکشی و سپس به سوی هر کار خیری که برایت ممکن شد، بشتابی.» شاخص‌ترین ویژگی اعضای این سازمان، ارایه خدمات داوطلبانه و بشردوستانه و مشارکت در فعالیت‌ها با رویکرد اصول و اهداف جمعیت هلال‌احمر  است که متجلی از کرامت‌بخشی به انسان‌هاست و این ویژگی مهم، موجب افزایش و رشد مهارت‌های روانی- اجتماعی، حس کارآمدی و ارزشمندی در جوانان می‌شود.

می‌توانید به‌عنوان نمونه به یکی از این طرح‌ها به شکل اجمالی اشاره کنید؟
بیشتر آسیب‌های اجتماعی در جامعه ایران و نیز بیشتر جرایم زندانیان به نوعی به موادمخدر و اعتیاد ارتباط دارند. بنابراین، اعتیاد به موادمخدر یک معضل اجتماعی برای کشور محسوب می‌شود و بالابودن آمار افراد معتاد و توزیع‌کنندگان مواد، نشان‌دهنده آن است که این معضل اجتماعی، خطرناک‌تر از هر بلای طبیعی و هر نوع بیماری مسری، جامعه ما را تهدید می‌کند و جزو آسیب‌های پرخطری است که مدنظر مقام معظم رهبری است، بنابراین برای پیشگیری و مبارزه با اعتیاد به‌عنوان یکی از معضلات پیچیده و خطرناک‌ترین آسیب اجتماعی کشور، استفاده از تمام ظرفیت‌های موجود و تدوین برنامه‌های کاربردی پیشگیری و کنترل اعتیاد متناسب با فرهنگ جامعه نیاز است. طرح ملی پیمان جمعیت هلال‌احمر یکی از برنامه‌های کنترل و پیشگیری از اعتیاد به موادمخدر است. طرح ملی پیمان یا همان پیشگیری موثر از اعتیاد در جهت تامین نشاط اجتماعی، به همت سازمان جوانان جمعیت هلال‌احمر با همکاری ستاد مبارزه با موادمخدر ریاست‌جمهوری به‌منظور افزایش خودکنترلی و کاهش گرایش به اعتیاد، تغییر نگرش و اصلاح باورهای غلط برگزار شده است. آموزش طرح پیمان برای افراد ١۵ تا ٢٩‌سال است، چراکه نوجوانان و جوانان نیروهای سازنده هر جامعه هستند؛ جامعه‏ای سالم و پویاست که فرزندان آن از تربیت و آموزش درست برخوردار باشند.

نکته این‌جاست که فقط با شناخت درست و جهت‌دهی صحیح به این نیازها، موجبات رشد و تکامل‌شان فراهم می‌شود. ازجمله عوامل مهمی که می‌تواند در ارضای صحیح این نیازها تاثیرگذار باشد، افزایش آگاهی و توانایی حل مسأله  این افراد است. اقدامات خلاقانه و مدبرانه در راستای کاهش آسیب‌های اجتماعی و نشاط و پویایی جامعه مانند طرح ملی پیمان جمعیت هلال‌احمر جمهوری اسلامی بسیار موثر است و موجب پیشرفت همه‌جانبه جامعه خواهد شد.

در پایان اگر نکته خاصی باقی مانده، بفرمایید.
سالمندی دوران  حساسی از  زندگی بشر است و  توجه به مسائل و نیازهای این مرحله از زندگی یک ضرورت اجتماعی در جهت زندگی سالمندان به شمار می رود. در موارد زیادی  نیازهای افراد مسن مورد بی‌توجهی قرارگرفته است، عمدتا به دلیل این‌که به نظر می‌رسد پیران توان مشارکت در فعالیت‌های کاری را ندارند و درباره سالمندی باورهای نادرستی وجود دارد و بیشتر آنها برمبنای ازدست‌دادن توانایی و کم‌شدن کیفیت انجام کار در سالمندان بنا شده‌اند. به‌عنوان مثال این باور وجود دارد که پیری مساوی است با ازدست‌دادن حافظه، نیروی جسمی و ذهنی یا ناتوانی در انجام کارها یا این‌که پیری یعنی افسردگی، بی‌ثمری و کناره‌گیری از جامعه؛ این باورهای غلط برچسب‌های ناخوشایندی مانند فرتوت، سردرگم، ناتوان، حواس‌پرت، محتاج و… را نیز درپی دارد و ممکن است «پیرستیزی» را ایجاد کند و رواج دهد و موجب شود تا گروه‌های سنی مختلف نتوانند با سالمندان روابط صمیمی داشته باشند. این‌گونه نگرش‌های منفی گاهی به تبعیض‌های مستقیم و آشکار منجر می‌شود. درحالی که سالمندان شهروندان ارشد جامعه هستند و باید به جنبه‌های مثبت این مرحله مانند وقت آزاد بیشتر، یافتن دوستان جدید، نقش‌های اجتماعی جدید و… تاکید کرد. سالمندی مرحله‌ای خاص از زندگی انسان است، درواقع سالمندان ذخایر ارزشمندی هستند. جوانان هلال‌احمر جهت  افزایش عزت‌نفس، اعتمادبه‌نفس و تکریم شخصیت سالمندان از خانه سالمندان به‌صورت متناوب بازدید می‌کنند و با مکالمه‌های موثر و برنامه‌های متنوع موجب نشاط و پویایی و کاهش احساسات منفی آنها مانند احساس کناره‌گیری از جامعه و طردشدن از سوی نزدیکان می‌شوند.

منبع: روزنامه شهروند